""
close

  • Być wiernym Ojczyźnie mej, Rzeczypospolitej Polskiej

     

  • ROK 2013

  • 11 października 2013

    W bieżącym roku przypada 150 rocznica Powstania Styczniowego, jednego z kilku zrywów narodowościowych Polaków w XIX wieku, dążących do odzyskania niepodległości swojej ojczyzny, utraconej w wyniku rozbiorów przez ościenne kraje pod koniec XVIII wieku.

    2013 ROK POWSTANIA STYCZNIOWEGO

     

     

    Artur Grottger, Bitwa, grafika z cyklu Polonia, 1863 (fot. za Wikipedia)

     

     

    Manifest Tymczasowego Rządu Narodowego z 22 stycznia 1863 r. ogłaszał wybuch powstania i wzywał do walki z zaborcą, uznawał wszystkich obywateli dawnej Rzeczpospolitej wolnymi i równymi, a chłopom nadawał ziemię na własność. Powstanie styczniowe było przedmiotem zainteresowania w całej Europie. Silne poparcie wyrażała opinia publiczna, zwłaszcza ugrupowania demokratyczne i lewicowe. Do wojsk powstańczych napływali ochotnicy z zagranicy (m.in. Węgrzy, Francuzi i Włosi). Podobnie jak i inne polskie insurekcje w okresie rozbiorów, również Powstanie Styczniowe wobec ogromnej przewagi wojsk carskich skazane było na porażkę. Po stłumieniu powstania (walki toczyły się od stycznia 1863 r. do jesieni 1864 r.) władze carskie rozpoczęły radykalne represje. Kilkadziesiąt tysięcy powstańców i osób zaangażowanych w konspirację zostało zesłanych w głąb Rosji (głównie na Syberię), nastąpiły liczne aresztowania i publiczne egzekucje, konfiskaty majątków, rusyfikacja szkolnictwa i prześladowania Kościoła katolickiego.

     

    POWSTANIE STYCZNIOWE W INFLANTACH POLSKICH

     

    Działalnością konspiracyjną objęte zostały również dawne Inflanty Polskie. Główne ośrodki przygotowań do powstania narodowego stanowiły domy Antoniego Ryka w Marienhauzie, gdzie odbywały się przedpowstaniowe narady oraz dom Stanisława Mohla w Wyszkach. Jedną z tragicznych postaci tamtych wydarzeń sprzed 150 lat był Leon Broel-Plater, który, chroniąc właściwego dowódcę napadu na carski oddział pod Krasławiem, wziął winę na siebie i został stracony w twierdzy dyneburskiej. Tragiczna postać Leona Platera stała się tematem twórczości literackiej. Jest on bohaterem dramatu, autorstwa swojej starszej siostry Ludwiki Plater („Dramat bez nazwy”, 1875). Z kolei Jānis Rainis opiewa śmierć młodego Leona w wierszu „Svētdiena un grāfs Plāters” (ze zbioru „Saules gadi”). Postać bohaterskiego powstańca weszła także do świadomości ludowej, na jego cześć ułożono „Pieśń łotewską na rozstrzelanie Leona Platera” (wydana w Rydze w 1871 r., skan tekstu udostępniony przez prof. Dorotę Samborską-Kukuć). Matka Leona, Antonina Plater na cześć syna postawiła krzyż w majątku Kazanow (łot. Kazanova), gdzie do tragicznej śmierci mieszkał Leon. Krzyż ten nazwany „Krzyżem Syna” przetrwał ponad 100 lat, kiedy to w latach 60-tych XX wieku padł ofiarą budowy nowej drogi Krasław-Kombul. Pamięć o nim jednak przetrwała - w 1998 r. z inicjatywy miejscowej społeczności krzyż został odnowiony i do dnia dzisiejszego funkcjonuje w świadomości mieszkańców jako „Dēla krusts”. Wprawdzie na terenie Inflant nie doszło praktycznie do działań zbrojnych podczas Powstania Styczniowego (poza wspomnianą potyczką pod Krasławiem), to jednak jego skutki dla ludności polskiej były równie tragiczne jak na pozostałych terenach dawnej Rzeczpospolitej. Patriotyczna postawa Inflantczyków okupiona została wyrokami śmierci, konfiskatą majątku, kontrybucją, zesłaniem na Syberię. Tysiące polskich rodzin musiało opuścić swoje rodzinne okolice, uciekając przed represjami. W ten sposób do Rygi trafił pradziadek Ity Kozakiewicz, również uczestnik powstania z 1863 r.

     

    Patronat nad obchodami powstania z 1863 r. objął Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Bronisław Komorowski, który w dniu 22 stycznia br., w rocznicę wybuchu powstania, zapalił znicz przy Kwaterze Powstańców Styczniowych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Intencją patrona było, aby znicze upamiętniające powstańców zapłonęły możliwie wszędzie tam, gdzie są mogiły powstańców.

     

    OBCHODY POWSTANIA STYCZNIOWEGO NA ŁOTWIE

     

    Zapalenie znicza w 150. rocznicę wybuchu Powstania

     

    W ramach obchodów, w 150 roczniecę wybuchu Powstania w dniu 22 stycznia br. o godzinie 17.00 w twierdzy w Daugavpils odbyła się uroczystość zapalenia znicza upamiętniającego powstańców zorganizowana przez Związek Polaków na Łotwie, Centrum Kultury Polskiej w Daugavpils, Urząd Miasta Daugavpils we współpracy z Ambasadą Rzeczypospolitej Polskiej. W uroczystości udział wzięli mer miasta Daugavpils Żanna Kulakova, ambasador RP Jerzy Marek Nowakowski, doradca prezydenta RŁ ds. zagranicznych Marģers Krams, sekretarz parlamentarny Ministerstwa Obrony RŁ Veiko Spolītis oraz prezes Związku Polaków na Łotwie Ryszard Stankiewicz. W uroczystości wzięli również udział przedstawiciele Centrum Kultury Polskiej oraz ZPŁ. Znicze na cmentarzu w Daugavpils (symboliczny grób Leona Platera) zapalili reprezentanci organizacji "Odrodzenie Inflant" oraz przedstawiciele Rady Miasta.

    21 stycznia przedstawiciele społeczności polskiej uczcili również pamięć bohaterskiego przywódcy Powstania Leona Platera, zapalając symboliczne znicze pod "Krzyżem Syna" na terenie dawnego majątku Platerów w miejscowości Kazanova w powiecie Krasławskim.

     

     

     

    Odsłonięcie Tablicy poświęconej pamięci Leona Platera w Daugavpils

     

    9 czerwca br. jednodniową roboczą wizytę na Łotwie złożył prezydent RP Bronisław Komorowski. Wspólnie z Prezydentem RŁ Andrisem Bērziņšem na terytorium Twierdzy w Daugavpils dokonali uroczystego odsłonięcia tablicy pamiątkowej poświęconej pamięci hr. Leona Broel Platera oraz innych ofiar Powstania Styczniowego w Łatgalii. Uroczystość rozpoczęła się inscenizacją fragmentu „Dramatu bez nazwy” Ludwiki Platerówny w wykonaniu teatru młodzieżowego działającego przy Centrum Kultury Polskiej w Daugavpils. W czasie wystąpienia prezydent Komorowski zaakcentował rolę historii w budowaniu wspólnej przyszłości obu krajów. „Świadomie odwołujemy się do trudnej, czasami bolesnej dla obu narodów, historii, a takim fragmentem dziejów jest właśnie Powstanie Styczniowe, którego 150. rocznicę obchodzimy w tym roku” - powiedział Komorowski podczas uroczystości. Podkreślił, że to m.in. z dramatu Powstania 1863 r. powstały w 1918 r. niepodległe państwa - Polska i Łotwa. Jak zaznaczył polski prezydent, "z tego dramatu, również dramatu śmierci Platera, wyniknęło poczucie potrzeby budowania sojuszu polsko-łotewskiego w 1920 r. i w całym okresie międzywojennym". Leon Plater był bohaterem Powstania Styczniowego w Inflantach Polskich. Uczestniczył w napadzie na transport broni pod Krasławiem, po którym został ujęty. W przesłuchaniu przypisał sobie całą winę za organizację i kierowanie napadem. Plater został rozstrzelany przy Twierdzy Dyneburskiej.

    Prezydenci obu krajów wzięli także udział w seminarium naukowym pt. „Społeczność polska na Łotwie: 1863 oraz współcześnie” organizowanym przez Centrum Języka Polskiego Uniwersytetu Daugavpilskiego. Tematem przewodnim seminarium była kwestia przebiegu i skutków Powstania Styczniowego na terenach Łatgalii, odzwierciedlenie powstania i jego bohaterów w literaturze i kulturze. Referaty wygłosili: prof. Dorota Samborska-Kukuć (Uniwersytet Łódzki), prof. Ēriks Jēkabsons (Uniwersytet Łotewski), prof. Heinrihs Soms (Uniwersytet w Daugavpils), mgr Andris Kazjukēvičs (Uniwersytet w Daugavpils), dr Valentīns Lukašēvičs (Uniwersytet w Daugavpils), Algimantas Daugirdas (Muzeum Wojny w Kownie) oraz prof. Aleksandr Feduta (Uniwersytet w Mińsku).

    Prezydent RŁ Valsts Andris Bērziņš powiedział: „To wydarzenie sprzed 150 lat stało się ogromnym impulsem w rozwoju ludności tego regionu, w szczególności to dotyczy rozwoju Łotwy. Nasze narody mają wspólną historię, również w okresie II wojny światowej. Kierowało tym pragnienie odzyskania swojej niepodległości. Zbliżamy się do siebie podążając równolegle historii. Im bardziej skomplikowane czasy, tym bardziej zbliżają się nasze kraje”.

     

     

     

     

    Więcej informacji o 150. rocznicy Powstania Styczniowego:

    Muzeum Historii Polski

    Narodowe Centrum Kultury

    Program 1 Polskiego Radia

     

     

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: