close

  • Być wiernym Ojczyźnie mej, Rzeczypospolitej Polskiej

     

  • ŚWIATOWE DZIEDZICTWO KULTURY W POLSCE

  • UNESCO a ochrona światowego dziedzictwa

    Skrót UNESCO oznacza Organizację Narodów Zjednoczonych ds. Oświaty, Nauki i Kultury. UNESCO ma 191 państw członkowskich. Organizacja ma osobowość prawną jako samodzielna jednostka ONZ. Jej siedzibą jest Paryż. UNESCO jest organizacją multilateralną koordynującą działania służące rozwojowi międzynarodowej współpracy kulturalnej, oświatowej oraz naukowej. Aktywizacja rządów państw oraz społeczności lokalnych dla idei ochrony dziedzictwa kulturowego i naturalnego, współpracy w dziedzinie nauki i edukacji oraz tworzenia społeczeństwa informacyjnego to jedne z podstawowych celów UNESCO. Ochronie dziedzictwa kulturowego służą uchwalane w drodze negocjacji międzyrządowych akty normatywne oraz liczne programy, stymulujące międzynarodową współpracę w dziedzinie kultury. Konwencja Haska oraz Konwencja o Ochronie Światowego Dziedzictwa są podstawowymi instrumentami, kształtującymi politykę poszczególnych państw w zakresie dziedzictwa kulturowego. Są także punktem odniesienia dla działań sektora obywatelskiego. Pierwsza z nich ma na celu uświadomienie kierującym operacjami wojskowymi, że istnieją obiekty podlegające ochronie prawnej, tak aby nie znalazły się one w ogniu walk. Druga zaowocowała powstaniem prestiżowej Listy Światowego Dziedzictwa.


    Przydatne linki:

    Polski Komitet ds. UNESCO
    UNESCO (EN, FR, RU, SPA, AR, CHI)
    Konwencja w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego
    Lista światowego dziedzictwa kultury UNESCO
    Memory of the world (Pamięć świata) EN/FR

     

     

    unesco

    UNESCO Memory of the World

     


    Lista Światowego Dziedzictwa

    Pojęcie „dziedzictwo kulturalne " wprowadził Henryk Baptysta Grégori, biskup Blois z XVIII  wieku. Zostało ono skodyfikowane w Konwencji Haskiej z 14 maja 1954 roku: Działania UNESCO dotyczące ochrony znaczących obiektów kulturalnych i naturalnych są znane na całym świecie. Ochrona dorobku dawnych kultur i unikalnych krajobrazów naturalnych, których utrata byłaby niepowetowaną stratą dla ludzkości, leży nie tylko w gestii pojedynczych państw, lecz jest zadaniem Wspólnoty Narodów. Taki jest cel międzynarodowego „Porozumienia dla ochrony kulturalnego i naturalnego dziedzictwa światowego", które UNESCO ustanowiło w 1972 roku. Do dnia dzisiejszego konwencję podpisało 183 państw, które wpisując znaczące obiekty kulturalne i naturalne na światową listę dziedzictwa UNESCO zobowiązały się do ich stałej ochrony i konserwacji. Inne państwa wyraziły chęć, że w miarę swoich możliwości będą się przyczyniać do ochrony tych obiektów dziedzictwa światowego.
    Wyjątkowo cenne zabytki posiadają szczególne oznakowanie.      

    Pierwsza Lista Światowego Dziedzictwa, na której znalazło się początkowo tylko dwanaście najwartościowszych obiektów, powstała w 1978 roku. Wśród nich znalazło się Stare Miasto w Krakowie. Dziś jest na niej 13 polskich obiektów, które zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.   

    Warunkiem wpisu zabytku na Listę Światowego Dziedzictwa jest spełnienie jednego lub kilku kryteriów stanowiących o jego wyjątkowości w skali światowej. Obiekty kulturalne muszą spełniać wymóg autentyzmu, a obiekty naturalne muszą stanowić integralną całość. W 2002 roku Komitet Światowego Dziedzictwa przyjął nowe reguły tworzenia Listy.

    Obecnie na Liście Światowego Dziedzictwa znajduje się 851 miejsc w 184 krajach: 660 obiektów kulturalnych, 166 naturalnych i 25 o charakterze mieszanym kulturalno-przyrodniczym. Na Listę Dziedzictwa Zagrożonego wpisanych jest obecnie 30 miejsc.


    Polskie obiekty na Liście Światowego Dziedzictwa

    Stare Miasto w Krakowie

    Stare miasto - Kraków

    Kraków, pierwsza stolica Polski, leży nad Wisłą. W swoich dziejach miasto wielokrotnie ulegało zniszczeniu, co każdorazowo powodowało zmiany architektoniczne w poszczególnych dzielnicach. Tłumaczy to dzisiejszy kształt krakowskiego rynku, na którym obok siebie stoją gotyckie, barokowe i renesansowe budowle. W Krakowie znajdują się liczne kościoły, synagogi, bogato urządzone zamki i pałace szlacheckie oraz zabytkowe kamienice. W 1364 powstał tu najstarszy polski uniwersytet, dzięki któremu miasto stało się centrum naukowym i  kulturalnym Środkowej Europy. Tu studiował m. in. sławny astronom Mikołaj Kopernik. 

    Warte zobaczenia w Krakowie są zarówno katedra jak i Kościół Mariacki z ołtarzem Wita Stwosza. Pod koniec XV wieku poproszono norymberskiego artystę, by zbudował ołtarz obrazujący najważniejsze momenty z życia Maryi. Krakowski Stary Rynek nazywany jest dziś „muzeum pod gołym niebem". Tak jak przed wiekami, koncentruje się tu życie kulturalne i społeczne, jak również handel krakowski. Rynek krakowski jest ulubionym miejscem ulicznych artystów i muzykantów. Nieodłączną częścią Starego Miasta stały się też liczne gołębie. W prawie wszystkich historycznych budynkach znajdują się kawiarnie, restauracje, puby, galerie, muzea i sklepy. Wybudowane w sercu rynku Sukiennice wypełniają jak w XIII wieku stragany targowe. Dziś zamiast szlachetnych materiałów i kosztowności sprzedaje się tu rozmaite pamiątki - od wyrobów z bursztynu po rękodzieło.

    W krakowskim Zamku Królewskim rezydowali polscy władcy i królowie od X do XVI wieku. W kompleksie zamkowym wzniesionym na wzgórzu nad Wisłą jednoczą się rozmaite style budowlane epok romantyzmu, gotyku i renesansu. Na wzgórzu zamkowym można zwiedzić katedrę, komnaty królewskie, zbrojownię i smoczą jamę. W utworzonym na zamku muzeum znajdują się zbiory sztuki z największą i najwartościowszą na świecie kolekcją renesansowych arrasów. Z góry zamkowej roztacza się jeden z piękniejszych widoków na nowe dzielnice miasta. Krakowskie Stare Miasto, jak również były Zamek Królewski zostały w 1978 roku wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.   


    Zabytkowa Kopalnia Soli w Wieliczce

    Wieliczka

    Znana na całym świecie polska kopalnia soli jest położona w pobliżu miejscowości Wieliczka. Kopalnia kształtowana na przestrzeni wieków przez górników jawi się jako kunsztowne, podziemne dzieło sztuki z soli i obejmuje dziewięć pięter. Wieliczka posiada tym samym jedną z najstarszych kopalni soli na świecie. Ponadto wyniki badań naukowych potwierdzają, że w Wieliczce, obok czynności związanych z wydobyciem soli, prowadzono działalność warzelniczą. Kiedy w połowie XIII wieku źródła soli wyczerpały się, zaczęto poszukiwać podziemnych solanek. Tak zostały odkryte podziemne złoża soli. Jedna z legend łączy fakt odkrycia złóż z osobą księżniczki Kunegundy, małżonką księcia krakowskiego i sandomierskiego Bolesława Wstydliwego. Już w XV wieku w kopalni używano maszyn górniczych, w XVII wieku do pracy włączono także konie. Po połączeniu kopalni w Wieliczce z zakładem wydobywczym w Bochni, sztolnia zyskała rangę największego królewskiego przedsiębiorstwa górniczego w Polsce. Po roku 1918 kopalnia soli stała się mieniem państwowym Rzeczpospolitej Polskiej, która zachowała monopol na wydobycie soli do 1932 roku. W 1976 roku kopalnia soli w Wieliczce została wpisana na Listę Narodowych Zabytków Kultury, a już w 1978 na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Od 1993 roku kopalnia nie prowadzi wydobycia soli i spełnia wyłącznie funkcję turystyczną. Sztolnia jest labiryntem podziemnych korytarzy i komór. Całkowita długość tuneli wynosi ok. 350 km. W komorach i wyrobiskach znajdują się liczne sztuczne zbiorniki wodne, iglice, jak również naturalne formacje solne o fantazyjnych kształtach.

    W trakcie wycieczek prowadzi się turystów poprzez całą sztolnię na głębokość 130 metrów. Wilgoć w wydychanym przez odwiedzających kopalnię powietrzu spowodowała na przestrzeni dziesięcioleci poważne szkody, jak n.p. przebarwienia i deformacje wyglądających niczym rzeźby formacji. Dzięki nowym systemom wentylacyjnym udaje się utrzymać stały poziom wilgotności w głównych komorach, by zapobiec dalszym zniszczeniom, jednak wiele bocznych korytarzy jest niedostępnych dla zwiedzających. W kopalni funkcjonuje dziś podziemna poczta, restauracja, kino, a nawet kort tenisowy. W przypominających kształtem katedrę pomieszczeniach odbywają się koncerty, przedstawienia teatralne i bale. Ponieważ tutejsze powietrze posiada właściwości lecznicze, na piątym poziomie kopalni urządzono sanatorium specjalizujące się w leczeniu alergii  i astmy. Przy okazji pobytu w Krakowie wycieczka do oddalonej o 12 km Wieliczki jest obowiązkowym punktem programu.


    Obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau

    Auschwitz-Birkenau

    Obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau (Oświęcim-Brzezinka) jest położony nad Wisłą pomiędzy Katowicami i Krakowem. Obóz powstał w maju 1940 roku w byłych barakach wojskowych i był największym niemieckim obozem zagłady w czasach narodowego socjalizmu. Kompleks miał powierzchnię ok. 5 km2 i był podzielony na wiele sekcji, składających się z poszczególnych pól. Pola, jak też cały obóz, były ogrodzone drutem kolczastym pod wysokim napięciem. Na bramie obozu do dziś widnieje napis „Arbeit macht frei" (praca czyni wolnym). Choć według początkowych założeń Auschwitz miało spełniać funkcję obozu pracy dla jeńców wojennych i pozostałych więźniów, jego funkcja zmieniła się już po kilku miesiącach. Auschwitz-Birkenau stał się symbolem Holokaustu dokonanego na około sześciu milionach europejskich Żydów, jak również na dalszych ofiarach, jak przymusowych robotnikach pochodzenia romskiego, rosyjskiego i polskiego, homoseksualistach i innych grupach uważanych za wrogie Narodowemu Socjalizmowi. Pierwsze próby uśmiercania w komorach gazowych miały miejsce w 1941 roku. Sowiecckich jeńców oraz więźniów niezdolnych do pracy zamordowano przy użyciu cyklonu B. Od 1942 roku na masową skalę uśmiercano przywożonych do obozu Żydów. Auschwitz-Birkenau przejął tym samym funkcję obozu zagłady, funkcjonował równocześnie jako obóz koncentracyjny i obóz pracy.

    O zbrodniczej działalności nazistów świadczą dziś zasieki, ogrodzenia, wieże strażnicze, baraki oraz pozostałości komór gazowych i krematoriów. Muzeum i miejsce pamięci Auschwitz-Birkenau uważa się dziś za jeden z ważniejszych pomników kształtujących świadomość historyczną oraz pamięć.

    Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO podjął w czerwcu 2007 decyzję o zmianie nazwy byłego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Zgodnie z propozycją przedstawioną przez rząd polski, oficjalna nazwa obozu to "Auschwitz-Birkenau. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1940-1945)". Wniosek rządu polskiego o zmianę dotychczasowej nazwy obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau, zgłoszony przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, był reakcją na coraz częściej pojawiające się w zagranicznych mediach przekłamania, sugerujące lub wprost nazywające byłe hitlerowskie obozy "polskimi obozami zagłady".


    Puszcza Białowieska

    Bialowieza

    Puszcza Białowieska jest europejskim parkiem mającym wiele cech lasu pierwotnego. Park Narodowy, utworzony w 1947 roku, jest uważany za ostatni istniejący nizinny las pierwotny. Rozległy kompleks leśny Białowieży znajduje się w obszarze granicznym pomiędzy Polską a Białorusią i zajmuje łącznie powierzchnię 1.500 km2, z czego 2/3 (874 km2) znajduje się po stronie białoruskiej, a 1/3 (630 km2) na terytorium Polski.

    Światowe dziedzictwo naturalne i rezerwat biosfery UNESCO po polskiej stronie liczy 200 km2, a po białoruskiej 1771 km2. Całkowitą ochroną objęto 47,16 km2. Na tym obszarze można poruszać się tylko na wyznaczonych szlakach pod opieką przewodnika. Pozostała część puszczy jest dostępna dla badaczy posiadających specjalne zezwolenie. Ingerencja człowieka jest dopuszczalna tylko na szlakach turystycznych i polega niemal wyłącznie na usuwaniu pni powalonych drzew. Prace te wykonuje się wyłącznie bez użycia pił łańcuchowych i innych maszyn. Nie podejmuje się natomiast innego typu ingerencji, n.p. w razie zaatakowania drzewostanu przez choroby pasożytnicze.

    Obok części objętej ścisłą ochroną, w skład parku wchodzą również mniejsze, powszechnie dostępne obszary chronione. Nie prowadzi się w nich wycinki drzew, natomiast zbiera się odłamane części cennego starodrzewu. Pozostałe części parku kształtowane są pod kątem gospodarki leśnej.

    Pod względem specyfikacji biologiczno-geograficznego ta część Niziny Środkowoeuropejskiej znajduje się w strefie lasu mieszanego. Park Narodowy Białowieża słynie m.in. z rzadkich gatunków ssaków takich jak wilki czy rysie. Dzięki wysiłkom naukowców i hodowców obecnie w parku żyje ok. 300 żubrów. We wsi Białowieża mieści się  centrum naukowe i informacyjne z wystawą multimedialną o zwierzętach i roślinach Parku Narodowego. Białowieżę uznano w 1979 roku międzynarodowym pomnikiem przyrody UNESCO.  


    Stare Miasto w Warszawie

    Warszawa - stare miasto

    Stare miasto stolicy Polski powstało na początku XIV w. za panowania potężnego księcia mazowieckiego Bolesława II. Prostopadle przecinające się uliczki i prostokątny, centrnie położony rynek były do połowy XVI wieku otoczone murem z wysokimi wieżami, basztami obronnymi i wieżą warowną. W czasie II wojny światowej 90% budynków historycznego starego miasta zostało zniszczone przez wojsko niemieckie. Po wojnie warszawski rynek został całkowicie zrekonstruowany. Przy odbudowie używano głównie znalezionych w ruinach elementów architektonicznych. Dzielnicy przywrócono okazałą formę z XVII i XVIII wieku. Także Zamek Królewski, znaczący symbol samodzielnego państwa polskiego odzyskał po rekonstrukcji swoją dawną świetność.

    Dziś 50-cio letnie Stare Miasto w Warszawie jest najmłodszym starym miastem w Europie. W latach 80-tych znalazło się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO.


    Stare Miasto w Zamościu

    Zamość stare miasto

    Miasto zostało założone w XVI wieku przez magnata Jana Zamoyskiego, na szlaku handlowym, który łączył Zachodnią i Północną Europę z Morzem Czarnym. Wybudowane w epoce baroku Stare Miasto zostało zaprojektowane przez architekta Bernardo Morando z Padwy na wzór włoskich miast handlowych. Zamość to typowy przykład miasta renesansowego, które zachowało swój oryginalny plan, fortyfikacje, jak również liczne budowle z widocznym wpływem tradycji architektonicznych Włoch i Europy Środkowej. Rynek Wielki, duży reprezentatywny rynek na zamojskiej starówce, uważany jest za jeden z najpiękniejszych, powstałych w XVI wieku rynków w Europie. Plac otoczony jest licznymi jedno- i dwupiętrowymi kamienicami. Na rynku stoi wspaniały ratusz. W przeszłości rynek pełnił ważne funkcje handlowe.

    W 1992 roku zamojskie Stare Miasto znalazło się na Światowej Liście Dziedzictwa UNESCO.


    Średniowieczny zespół miejski Torunia

     Torun 

    Toruń leży ok. 180 kilometrów na północny zachód od Warszawy, na prawym brzegu Wisły. Początków miasta należy szukać w roku 1231. Dzięki pięknemu Staremu Miastu, Toruń został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1997 roku.

    Najstarsza część miasta została wybudowana w XIII wieku w stylu północnoniemieckiego gotyku i do dziś otoczona jest murami miejskimi z wieloma bramami i wieżami obronnymi. Ratusz na Starym Rynku był z biegiem lat przebudowywany, do czasu, kiedy w XVIII wieku uzyskał formę barokowa. Ratusz był wcześniej centrum administracyjnym i handlowym, obecnie znajduje się w nim muzeum. Do kompleksu ratuszowego należy także dostępna dla zwiedzających 40-metrowa wieża. Przed ratuszem znajduje się pomnik Mikołaja Kopernika, ponieważ Toruń jest rodzinnym miastem słynnego astronoma.  


    Zamek krzyżacki w Malborku

    Malbork

    Zamek krzyżacki w Malborku jest największą gotycką twierdzą w Europie. Warownia została zbudowana przez Zakon Krzyżacki w latach 1274 - 1457 i zajmuje powierzchnię 20 hektarów.  Kompleks składa się z trzech zamków, z których każdy otoczony jest fortyfikacjami. W latach 1309 - 1457 twierdza była główną siedzibą Zakonu Niemieckiego. W latach 1457 - 1772 rządzili tu władcy malborscy. Mocno zniszczona w czasie II Wojny Światowej warownia została odbudowana według oryginalnych planów. W roku 1961 otwarto tu Muzeum Zamkowe, posiadające w swoich zbiorach niezwykłą kolekcję bursztynów. Prawdziwą atrakcją jest zwiedzanie zamku nocą. W 1997 Zamek krzyżacki w Malborku został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa.


    Kalwaria Zebrzydowska: manierystyczny zespół architektoniczny i krajobrazowy oraz park pielgrzymkowy



    KalwariaZebrzydowska

    Czterdzieści kilometrów na południowy zachód od Krakowa leży Kalwaria Zebrzydowska, drugie co do wielkości sanktuarium maryjne w Polsce. „Krajobrazowy Zespół Manierystycznego Parku w Kalwarii Zebrzydowskiej" został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1999 roku. Już na początku XVII wieku powstało tu wiele miejsc adoracji nawiązujących do męki Chrystusa.

    Łacińskie słowo „Calvaria" oznacza to samo co grecki wyraz „Golgota", czyli cierpienie. Dla chrześcijan łączy się ono jednoznacznie i bez wyjątku z cierpieniem Chrystusa. Na terenie Polski znajduje się wiele znanych, symbolicznych dróg krzyżowych: np. Kalwaria Pacławska i Wejcherowska. Największą i najładniejszą, cieszącą się wyjątkową adoracją wiernych, jak również najbardziej wartościową od strony artystycznej jest jednak Kalwaria Zebrzydowska. Została założona przez wielkiego magnata, wojewodę krakowskiego, Mikołaja Zebrzydowskiego. Mikołaj Zebrzydowski zamówił ryciny i modele gipsowe Ziemii Świętej i wybudował w latach 1600 - 1620 osiemnaście kaplic, które są wspaniałymi budowlami wczesnego rokoka. Dzieło Zebrzydowskiego było kontynuowane przez jego wnuka Mikołaja. Do końca XVII wieku zbudowano ponad 50 kaplic, które tworzą jednolity, niepowtarzalny szlak pielgrzymkowy. Dwadzieścia osiem z tych stacji poświęcone jest życiu Pana Jezusa, pozostałe 24 stanowią koraliki różańca tzw. Dróg Maryjnych. Pierwsze nabożeństwa w tej okolicy datowane są na rok 1608. Od tego czasu podtrzymywana tradycja nabożeństw stanowi jeden z typowych elementów życia religijnego w Polsce. Centralnym punktem kalwarii jest klasztor Bernardynów i kościół, który w 1979 roku, najwierniejszy pielgrzym Kalwarii Zebrzydowskiej, papież Jan Paweł II, podniósł do rangi bazyliki mniejszej. Kalwaria Zebrzydowska jest jedynym w swoim rodzaju kompleksem architektonicznym i krajobrazowym w Polsce, Europie i na świecie.


    Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy

    Koscioly Pokoju w Jaworze i Swidnicy

    W roku 2002 Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy wpisano jako pierwsze kościoły na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Do postanowień Pokoju Westfalskiego należało pozwolenie na budowę trzech kościołów w Głogowie, Jaworze i Świdnicy dla śląskich protestantów.

    Kościoły wzniesiono w drugiej połowie XVII wieku. Mogły być zbudowane tylko poza miastem, z drewna, słomy i gliny. Zabroniono stawiania wieży kościelnej oraz używania dzwonów, a na budowę przeznaczono tylko rok.

    Kościół pokoju w Jaworze został zbudowany w latach 1654 - 1655 wg projektu wrocławskiego architekta Albrechta von Saebischa (1610 - 1688). Długość budowli wynosi 43,5 m, szerokość 14 m, wysokość 15,7 m, a powierzchnia ok. 1180 cm2. Kościół jest w stanie pomieścić ok. 5500 osób. Malowidła zdobiące świątynię są dziełem Georga Flegela i powstały w latach 1671 - 1681. Motywy ponad 200 obrazów przedstawiają głównie historie biblijne. Ambona z 1670 roku jest dziełem Mateusza Knote z Legnicy. Ołtarz Martina Scheidera pochodzi z roku 1672.  Pierwsze organy J.Hoferichtera z Legnicy datuje się natomiast na rok 1664.

    Świdnicki kościół został wybudowany jako konstrukcja z muru pruskiego według projektu Albrechta von Saebischa w latach 1666-1669. Jego powierzchnia wynosi ok. 1090 m2. Kościół jest w stanie pomieścić ok. 7500 osób, z czego 3000 na miejscach siedzących. Wystrój wnętrza utrzymany jest w stylu barokowym. Organy z lat 1666 - 1669 są dziełem Krzysztofa Close z Brzegu, natomiast chrzcielnicę z roku 1661 wykonał Pankracjusz Werner z Jeleniej Góry. Za malowidła na suficie odpowiedzialni byli Krzysztof Kalicki i Krystian Süβenbach. Ambona z roku 1729 i ołtarz z 1752 roku zostały zbudowane przez Augusta Hoffmana. W roku 1708 obok kościoła stanęła dzwonnica. Oba kościoły należą do najważniejszych zabytków na Śląsku.


    Drewniane kościoły południowej Małopolski - Binarowa, Blizne, Dębno, Haczów, Lipnica Murowana, Sękowa

    Lipnica

    Drewniane kościoły południowej Małopolski stanowią niezwykły przykład różnorodności tradycji budownictwa kościelnego w średniowiecznej kulturze rzymsko-katolickiej. Dzięki używanej od średniowiecza w Północnej i Środkowej Europie technice poziomo kładzionych kłód kościoły stawiane były przez rodziny szlacheckie, świadcząc o ich prestiżu. Były one interesującą alternatywą dla budowli murowanych stawianych w miastach.


    Park Mużakowski

    Park Muzakowski

    Park Mużakowski, wspólna pozycja Polski i Niemiec na Liście Światowego Dziedzictwa, został został założony w latach 1815 - 1844 na obu brzegach Nysy Łużyckiej przez księcia Hermanna von Pückler-Muskau. Zainspirowany w trakcie podróży zachwycił się formą angielskiego parku krajobrazowego - dyskretnie poskromioną naturą. Wiosną roku 1817 książę rozpoczął w rodzinnej siedzibie na Łużycach sadzenie 800.000 drzew i 42.000 krzewów; przeprowadził także meliorację okolicznych łąk. W celu założenia parku zmieniono bieg Nysy, przesiedlając znajdującą się w okolicy wieś. Pückler nie miał wprawdzie nigdy znaczącej fortuny, jednak park doprowadził go do skraju bankructwa. Park Mużakowski był jego krajobrazem duchowym. Powierzchnia parku wynosi 559,90 hektarów. Harmonijnie wpisany w naturę krajobraz parku wpłynął na architekturę krajobrazu w Europie i Ameryce. Dziś Polacy i Niemcy wspólnie starają się pielęgnować podzielone po II Wojnie Światowej dziedzictwo Pücklera.


    Hala Stulecia (Ludowa) we Wrocławiu

    Hala Ludowa we Wroclawiu

    Hala Stulecia we Wrocławiu została wybudowana w roku 1913 wg projektu miejskiego architekta Maxa Berga. Owym "Stuleciem" z nazwy Hali była w 1913 roku setna rocznica wydanej we Wrocławiu proklamacji króla pruskiego Fryderyka Wilhelma III "Do mojego ludu" (An mein Volk), którą wzywał do wspólnej wojny o wyzwolenie spod okupacji napoleońskiej. Hala otwarta została 10 marca 1913 inscenizacją „Festspiel in deutschen Reimen" Gerharta Hauptmanna. Budynek przeznaczony jako hala wystawowa jest usytuowany w środku parku targowego. Hala składa się z czterech symetrycznych części w kształcie półkola, w środku znajduje się okrągła sala o średnicy 65 i wysokości 42 metrów. Kopułę wzorowano na bryle hali świątecznej we Frankfurcie nad Menem. Na dwudziestotrzymetrowej kopule znajduje się latarnia ze szkła i stali. Ramy okienne wykonano z twardego, egzotycznego drewna. Żeby poprawić akustykę hali, mury pokryto warstwą izolacyjną z betonu zmieszanego z drewnem i korkiem. Budynku w prawdzie nie udekorowano, ale w strukturze betonu ślady odcisnęły wióry drewniane. Na zachodniej stronie Hali Stulecia znajduje się duży plac, urządzony jak antyczne forum. Budynek jest przykładem początków nowoczesnej architektury oraz inżynierii i stanowi ilustrację różnych prądów architektonicznych z początku XX wieku. Hala stała się  wzorem późniejszego rozwoju konstrukcji betonowo-żelaznych. Tereny wystawowe wokół Hali oraz ją samą po raz pierwszy po wojnie wykorzystano na większą skalę od lipca do września 1948 na Wystawie Ziem Odzyskanych i podczas towarzyszącego jej 25-28 sierpnia Światowego Kongresu Intelektualistów w Obronie Pokoju. W latach 70-tych i 80-tych w hali znajdowało się kino. Obecnie jest ona wykorzystywana do organizacji targów, wydarzeń sportowych i kulturalnych. Znajduje się w niej 6.000 miejsc siedzących, ale przy wykorzystaniu miejsc stojących pomieścić może do 20.000 osób.

    W roku 2004 hala została wpisana na listę najważniejszych zabytków budowlanych kraju. Po staraniach władz miasta 13 lipca 2006 roku obiekt, nazywany od 1945 r. Halą Ludową, została wpisany jako wyróżniające się osiągnięcie budownictwa stalowo-betonowego w nowoczesnej architekturze na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO pod swoją pierwotną nazwą, jako Hala Stulecia (Centennial Hall in Wrocław). Jest to nazwa znana powszechnie i stosowana przez badaczy architektury od chwili wzniesienia tej monumentalnej budowli do czasów obecnych.


    Memory of the World - Pamięć Ludzkości

    Program UNESCO "Pamięć Świata" (Memory of the World) został utworzony w roku 1992. Jego celem jest podejmowanie działań, służących zachowaniu, ratowaniu i udostępnianiu dziedzictwa dokumentacyjnego. Na Pierwszym Spotkaniu Międzynarodowego Komitetu Doradczego Programu, które odbyło się w Pułtusku w 1993 roku, przyjęto szeroką definicję dziedzictwa domunetacyjnego. Obejmuje ono różne typy dokumentów stanowiących przedmiot zainteresowania Programu: dokumenty i zespoły archiwalne, rękopisy przechowywane w bibliotekach i muzeach, druki o szczególnej wartości dokumentacyjnej, dokumenty audiowizualne, zarówno na nośniku analogowym, jak i cyfrowym. Najbardziej widocznym przejawem działalności Programu jest międzynarodowa Lista, na którą wpisywane są obiekty o światowym znaczeniu historycznym lub cywilizacyjnym.  W rezultacie Ósmego Spotkania IAC (Pretoria, 2007), Lista "Pamięci Świata" została rozszerzona o 38 obiektów.  (ze 120 do 158). Siedem z nich reprezentuje polskie dziedzictwo dokumentacyjne. Oprócz Listy Światowej tworzone są rejestry, gromadzące obiekty o szczególnym znaczeniu dla poszczególnych krajów i regionów. Powstają także opracowania i bazy danych zawierające m.in. informacje o dziedzictwie zagrożonym i utraconym. Polski Komitet Programu „Pamięć Świata" zawiązał się w 1996 roku. W jego skład weszli przedstawiciele największych bibliotek, archiwów i uczelni, zajmujący się badaniami, ochroną i konserwacją dóbr kultury. Przewodniczącą Polskiego Komitetu programu "Pamięć Świata" jest doc. dr hab. Daria Nałęcz, Naczelny Dyrektor  Archiwów Państwowych. Po ukonstytuowaniu się Komitetu, rozpoczęto prace nad polskimi nominacjami do list Programu. Na podstawie około 400 propozycji, nadeslanych przez instytucje zajmujące sie dziedzictwem dokumentacyjnym, przygotowano listę 25 polskich propozycji. Tworzenie w poszczególnych państwach własnych, krajowych komitetów "Pamięci Świata" stwarza możliwości współpracy regionalnej i subregionalnej. W sierpniu 2003 w Gdańsku, równolegle do Szóstego Spotkania Międzynarodowego Komitetu Doradczego w Gdańsku, odbyły się się konsultacje bałtyckie Programu. Techniczne, prawne, operacyjne i finansowe ramy Programu określa dokument "Pamięć Świata" - Ogólne Wytyczne Dotyczące Zabezpieczenia Dziedzictwa Dokumentarnego.

     

    Autograf Kopernika

    Autograf dzieła Mikołaja Kopernika De revolutionibus, przechowywany przez Bibliotekę Jagiellońską w Krakowie. W dziele tym Kopernik przedstawia teorię heliocentryczną, tworząc podstawy nowoczesnej astronomii i nowożytnej wizji wszechświata. Uzasadnia w nim twierdzenie o trzech rodzajach ruchu ziemi: wokół swej osi, wokół słońca oraz ruch samej osi ziemi. Nowa teoria, po opublikowaniu w roku 1543, zaczęła stopniowo wypierać teorię geocentryczną.


    Archiwum Ringelbluma, przechowywane w Żydowskim Instytucie Historycznym w Warszawie.
    Podziemne archiwum getta warszawskiego jest zbiorem unikalnym zarówno dlatego, że dotyczy największego getta utworzonego przez nazistów (znajdują się w nim także materiały dotyczące losów społeczności żydowskiej na różnych innych obszarach okupacji hitlerowskiej), jak też ze względu na okoliczności jego powstania. Zostało stworzone przez zespół działający w konspiracji, którego prawie wszyscy twórcy wraz z założycielem, historykiem Emanuelem Ringelblumem, zginęli jako ofiary Zagłady.


    Rekopisy Chopina

    Rękopisy Fryderyka Chopina w zbiorach Biblioteki Narodowej i Towarzystwa im. Fryderyka Chopina w Warszawie.
    Rękopisy Fryderyka Chopina zostały wpisane na Światową Listę jako największe istniejące kolekcje spuścizny genialnego kompozytora, którego indywidualność i wpływ zarówno na muzykę romantyzmu, jak późniejszych okresów trudno przecenić.


     Akt Konfederacji Warszawskiej

    Akt Konfederacji Generalnej Warszawskiej z 1573 roku, przechowywany w Muzeum Akt Dawnych w Warszawie.
    Akt Konfederacji Generalnej Warszawskiej, uchwalonej na sejmie konwokacyjnym 28 stycznia 1573 roku, został zgłoszony na Światową Listę jako dokument o szczególnym znaczeniu dla dziejów tolerancji, społeczeństwa obywatelskiego i demokracji. Zapewniając w obliczu pierwszej wolnej elekcji króla pokój religijny, Konfederacja Warszawska gwarantowała szlachcie wszystkich religii i wyznań równy dostęp do urzędów, wolność wyznawania i propagowania swoich religii i wyznań, organizowania synodów i publikacji traktatów teologicznych. Jej postanowienia zostały włączone do Artykułów Henrykowskich zaprzysięganych przez wszystkich królów elekcyjnych, stanowiąc jeden z fundamentów ustroju dawnej Rzeczypospolitej. Postanowienia Konfederacji Warszawskiej wynikały z polskiej tradycji tolerancji, do wierności której "naród polityczny" - szlachta - zobowiązywał monarchów po śmierci króla Zygmunta Augusta. Postanowienia konfederacji stały się znane także poza Rzeczpospolitą, przyczyniając się do osiągania pokoju religijnego w innych państwach Europy.


     Solidarnosc

    Tablice 21 Postulatów Gdańskich z Sierpnia 1980, przechowywane przez Centralne Muzeum Morskie w Gdańsku wraz z kolekcją dokumentów "Narodziny Solidarności - masowego ruchu społecznego", będącą własnością Ośrodka KARTA w Warszawie.


    Archiwum Komisji Edukacji Narodowej (KEN) zostało zaproponowane ze względu na jego znaczenie jako dokumentacji pionierskiej w skali świata: całościowej reformy szkolnictwa, tworzącej nowoczesny system nauczania oraz pierwsze „ministerstwo edukacji". Na Archiwum składają się akta o różnym charakterze: projekty, memoriały, korespondencja, mapy, instrukcje, prace naukowe i podręczniki z okresu od utworzenia Komisji przez Sejm w 1773 roku do roku 1794. Są one przechowywane przez Bibliotekę Naukową Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Fundację Książąt Czartoryskich przy Muzeum Narodowym w Krakowie.


     

    Kodeks Supraski 

    Kodeks supraski (wspólna propozycja polsko-rosyjsko-słoweńska), powstały na początku XI wieku na terenie wschodniej Bułgarii, a odkryty przez prof. Michała Bobrowskiego w 1823 roku w klasztorze bazylianów w Supraślu, należy do najcenniejszych zabytków języka starocerkiewno-słowiańskiego i stanowi wyjątkowej wagi świadectwo procesu kształtowania się wschodniosłowiańskiego kręgu kulturowego. Kodeks o objętości 285 kart, napisany cyrylicą, jest zbiorem żywotów świętych i pism Ojców Kościoła przeznaczonych do czytania na marzec: (mineja četja (menologium) na marzec). Trzy części Kodeksu przechowywane są w Bibliotece Narodowej w Warszawie (jako część Biblioteki Ordynacji Zamoyskiej), w Rosyjskiej Bibliotece Narodowej w Petersburgu oraz w Słoweńskiej Bibliotece Narodowej i Uniwersyteckiej w Lubljanie.


     

    Lista wszystkich polskich propozycji na listę "Pamięć świata"

     


    Lista dziedzictwa zagrożonego („Czerwona Lista")

    Według art. 11 Konwencji Światowego Dziedzictwa na tzw. „Czerwoną Listę" wpisane zostały poważnie zagrożone obiekty, dla których utrzymania konieczne są rozległe środki zaradcze. Obecnie na Czerwonej Liście znajduje się 30 obiektów. Są to zabytki kultury i pomniki przyrody, które w wyniku wojny, katastrof naturalnych, rozpadu, planów urbanizacyjnych lub inicjatyw prywatnych są poważnie zagrożone.   

    Lista dziedzictwa zagrożonego ("czerwona lista") EN

     

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: