close

  • Być wiernym Ojczyźnie mej, Rzeczypospolitej Polskiej

     

  • SPRAWY SPADKOWE

  •  

    Zgodnie z prawem konsul wykonuje czynności dotyczące zabezpieczenia i realizacji spadków lub innych należności mogących przysługiwać lub przysługujących jedynie Skarbowi Państwa.

    Oznacza to, że w przypadku chęci ustanowienia reprezentanta działającego na terytorium Łotwy w postępowaniu spadkowym, należy skontaktować się z wybraną kancelarią adwokacką na Łotwie, specjalizującą się w sprawach spadkowych.

    W przypadku postępowania spadkowego obywatel polski może natomiast zgłosić się do konsulatu w celu potwierdzenia własnoręczności podpisu spadkobiercy pod oświadczeniem o odrzuceniu lub o przyjęciu spadku lub potwierdzenia danych w projekcie protokołu dziedziczenia i wyrażenia zgody na spisanie protokołu dziedziczenia zgodnie z projektem.

    W przypadku transgranicznego postępowania spadkowego – tj. w sytuacjach, w których trzeba załatwiać sprawy związane z nabyciem spadku w różnych państwach UE – kluczowe znaczenie ma data śmierci spadkodawcy.

     

    Oświadczenie o odrzuceniu lub przyjęciu spadku

    W urzędzie konsularnym można złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku, o przyjęciu spadku wprost lub o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza. W tym celu należy umówić się na wizytę w urzędzie. Konsul potwierdza własnoręczność podpisu spadkobiercy pod oświadczeniem o odrzuceniu lub o przyjęciu spadku. Niemniej dla jego skuteczności należy je jeszcze przedłożyć w sądzie spadku (czyli sądzie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy) w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Do złożenia oświadczenia w imieniu dziecka konieczna jest dodatkowo zgoda sądu opiekuńczego.

     

    Zgodnie ze znowelizowanymi przepisami Kodeksu cywilnego, jeżeli spadkobierca nie złoży w ustawowym terminie żadnego oświadczenia spadkowego, oznaczać to będzie przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza – tzn. z ograniczeniem odpowiedzialności za długi do wysokości aktywów spadkowych. Jest to rozwiązanie odmienne od dotychczas przyjmowanego, zgodnie z którym niezłożenie oświadczenia skutkowało przyjęciem spadku wprost. Nowe przepisy mają zastosowanie do spadków otwartych po dniu 17 października 2015 roku (decyduje data śmierci spadkodawcy). W związku z tym informujemy, że w zakresie spadków otwartych po tej dacie, czynności konsulów ograniczone są do przyjmowania oświadczeń o przyjęciu spadku wprost lub o jego odrzuceniu.

     

     

    Złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku skutkuje brakiem odpowiedzialności za długi spadkowe oraz pozbawieniem roszczeń do wszelkich aktywów pozostawionych przez spadkodawcę. Spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku, a w jego miejsce wstępują jego właśni spadkobiercy.

     

    Złożenie oświadczenia o przyjęciu spadku wprost skutkuje pełną odpowiedzialnością za długi spadkowe, jak również możliwością zgłoszenia roszczenia do aktywów, w zakresie przysługującego spadkobiercy udziału.

     

    Złożenie oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza oznacza, że spadkobierca odpowiada za długi spadkowe do wysokości aktywów.

     

     

     

    CZĘSTO ZADAWANE PYTANIA

    Złożyłem oświadczenie o odrzuceniu spadku po mojej mamie. Teraz spadek przeszedł na moje dzieci. Jaki mam czas na złożenie oświadczenia na odrzucenie spadku w ich imieniu? Muszę przecież jeszcze zdobyć zgodę sądu opiekuńczego.

    Termin wynosi 6 miesięcy od złożenia przez Pana oświadczenia o odrzuceniu spadku. Niemniej zgodnie z orzecznictwem polskiego Sądu Najwyższego (postanowienia z 28 maja i 24 września 2015 roku, wydane w sprawach III CSK 352/14 oraz V CSK 686/14) samo złożenie do polskiego sądu opiekuńczego (w terminie wspomnianych 6 miesięcy) wniosku o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego powoduje, że bieg tego terminu zostaje przerwany. Następnie termin ten biegnie od nowa po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu opiekuńczego o wyrażeniu zgody na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego.

     

    Złożyłem oświadczenie o odrzuceniu spadku po moim ojcu. Spadek przeszedł na mojego syna. Wiem że coś muszę złożyć w Polsce. Czy jak wyślę oświadczenie o odrzuceniu spadku przez siebie do sądu rejonowego to będzie po sprawie?

    Nie. Sąd spadku (czyli sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy) to sąd, w którym musi Pan złożyć swoje własne oświadczenie o odrzuceniu spadku. Żeby złożyć oświadczenie w imieniu dziecka musi Pan zdobyć zgodę sądu opiekuńczego. To są dwie różne kategorie spraw. Pierwsze sprawy prowadzą zazwyczaj wydziały cywilne w sądach rejonowych. Te drugie wydziały rodzinne i nieletnich.

     

    Mam dwójkę dzieci i dwójkę rodzeństwa. Mój brat mieszka w Polsce. Czy żeby było prościej i szybciej nie mogę po prostu odrzucić spadku na rzecz brata? On tam wszystko w kraju pozałatwia.

    Nie ma takiej możliwości, nie istnieje możliwość odrzucenia spadku na rzecz konkretnej osoby (z pominięciem przepisów o zasadach dziedziczenia). Konsul odmawia wykonania czynności, która byłaby sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego.

     

     

    Podstawa prawna:

    • Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny (Dz.U. z 2016 r. poz. 380, z późn. zm.);
    • Ustawa z dnia 17 listopada 1964 roku Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 1822, z późn. zm.);
    • Ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2015 r. poz. 2082, z późn. zm.);
    • Ustawa z dnia 25 czerwca 2015 roku Prawo konsularne (Dz.U. z 2015 r. poz. 1274, z późn. zm.).

     

     

    Transgraniczne postępowania spadkowe dla spadków otwartych od 17 sierpnia 2015 roku

    W przypadku spadków otwartych od 17 sierpnia 2015 roku włącznie (decyduje data śmierci spadkodawcy) do transgranicznych postępowań spadkowych stosuje się postanowienia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego.

     

    Pojęcie „transgranicznego postępowania spadkowego” obejmuje sytuacje prawne, w których występują elementy ustawodawstw kilku krajów np. zmarły miał polskie obywatelstwo, przez ostatnie lata życia mieszkał w określonym kraju za granicą, ale większość majątku (np. nieruchomości) znajduje się np. w Czechach. W każdym przypadku postępowania z elementem transgranicznym należy ustalić trzy elementy:

    • jakie sądy będą właściwe do rozpoznania danej sprawy;
    • prawo jakiego państwa powinny zastosować sądy rozpoznające sprawę,
    • w którym państwie zapadłe orzeczenie będzie podlegało wykonaniu.

     

    W zależności od okoliczności faktycznych może się zdarzyć, że w wyniku zastosowania reguł wynikających z ww. rozporządzenia, właściwy do rozpoznania będzie sąd polski, który zastosuje polskie prawo (przepisy Kodeksu cywilnego) i orzeczenie będzie egzekwowane na terytorium RP. Niemniej może się również zdarzyć, że sąd polski będzie zmuszony do zastosowania prawa brytyjskiego, a samo orzeczenie będzie egzekwowane np. na Węgrzech.

     

    Sądem właściwym do rozpoznania sprawy spadkowej jest sąd miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy. Poprzez miejsce zwykłego pobytu należy rozumieć miejsce koncentracji interesów życiowych. Pojęcie to nie obejmuje zgonów związanych z wyjazdem na urlop, delegację lub kontrakt krótkoterminowy. W przypadku jeżeli spadkodawca nie miał miejsca zwykłego pobytu w żadnym państwie członkowskim UE będącym stroną rozporządzenia (Wielka Brytania wyłączyła jego stosowanie na swoim terytorium), sądem właściwym będzie sąd miejsca położenia majątku spadkowego pod warunkiem, że spadkodawca w chwili śmierci był obywatelem danego państwa członkowskiego lub nie będąc jego obywatelem miał przynajmniej w danym państwie (nie dawniej niż na 5 lat przed wniesieniem sprawy spadkowej do sądu) miejsce zwykłego pobytu. Oznacza to np. że sprawa spadkowa po polskim obywatelu, który wyjechał z Polski przed 7 laty i zmarł w Wielkiej Brytanii może być prowadzona przed sądami polskimi.

     

    W przypadku złożenia przez spadkodawcę oświadczenia o wyborze prawa polskiego (szczegółowe informacje poniżej), jego spadkobiercy mają możliwość przeniesienia samej sprawy spadkowej do Polski poprzez zawarcie umowy prorogacyjnej (choćby z przepisów samego rozporządzenia wynikała właściwość sądu zagranicznego).

     

    Prawem właściwym w sprawach spadkowych jest prawo państwa miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy w chwili śmierci. Poprzez miejsce zwykłego pobytu należy rozumieć miejsce koncentracji interesów życiowych. Pojęcie to nie obejmuje zgonów związanych z wyjazdem na urlop, delegację lub kontrakt krótkoterminowy. Wybór prawa właściwego nie jest uzależniony od tego czy państwo, w którym zmarły miał miejsce zwykłego pobytu jest stroną rozporządzenia. Oznacza to, że rozpoznający sprawę sąd polski może w takim wypadku (jeżeli stwierdzi, że miejscem zwykłego pobytu zmarłego była Łotwa) zastosować prawo łotewskie, a nie prawo polskie. W wyjątkowych sytuacjach, jeżeli ze wszystkich okoliczności sprawy jasno wynika, że w chwili śmierci zmarły był w sposób oczywisty bliżej związany z państwem innym niż państwo stałego pobytu, prawem właściwym do przeprowadzenia sprawy spadkowej jest prawo tego innego państwa.

     

    Aby uniknąć ryzyka, że do rozpoznania sprawy spadkowej po polskim obywatelu zamieszkałym na Łotwie zostanie wybrane prawo łotewskie, istnieje możliwość złożenia oświadczenia o wyborze prawa państwa, którego obywatelstwo posiada się w chwili dokonywania wyboru. Takie oświadczenie można zawrzeć np. w testamencie.

     

    Przykładowa klauzula może mieć następującą treść:

    Działając na podstawie art. 22 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego (Dz.U.UE.L z 2012 roku, Nr 201, poz. 107 z późn. sprost.), oświadczam, że dokonuję wyboru prawa polskiego, będącego prawem państwa, którego obywatelstwo posiadam w chwili dokonywania wyboru, jako prawa, któremu podlega ogół spraw dotyczących spadku po mnie.

     

    W przypadku złożenia przez spadkodawcę oświadczenia o wyborze prawa polskiego, jego spadkobiercy mają możliwość przeniesienia samej sprawy spadkowej do Polski poprzez zawarcie umowy prorogacyjnej (choćby z przepisów rozporządzenia wynikała właściwość sądu zagranicznego).

     

    Rozporządzenie wprowadza instytucję europejskiego poświadczenia spadkowego. Poświadczenie to potwierdza w innym państwie członkowskim, będącym strona rozporządzenia, prawo do spadku lub prawo do poszczególnych przedmiotów spadkowych. Więcej informacji na ten temat znajdziecie Państwo na stronach Europejskiego Atlasu Sądowniczego w sprawach cywilnych.

     

    W sprawach spadkowych zachęcamy do skontaktowania się z wybraną kancelarią adwokacką, specjalizującą się w sprawach spadkowych.

     

     

    Podstawa prawna:

    Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego (Dz.U.UE.L z 2012 roku, Nr 201, poz. 107 z późn. sprost.).

     

     

    Transgraniczne postępowania spadkowe dla spadków otwartych przed 17 sierpnia 2015 roku

     

    W przypadku spadków otwartych przed 17 sierpnia 2015 roku włącznie (decyduje data śmierci spadkodawcy) do transgranicznych postępowań spadkowych stosuje się postanowienia polskiego prawa tj. Kodeks postępowania cywilnego oraz Ustawę z dnia 4 lutego 2011 roku Prawo prywatne międzynarodowe.

     

    Podobnie jak w przypadku postępowań prowadzonych dla spadków otwartych od dnia 17 sierpnia 2015 roku należy ustalić trzy elementy:

    • jakie sądy będą właściwe do rozpoznania danej sprawy;
    • prawo jakiego państwa powinny zastosować sądy rozpoznające sprawę;
    • w którym państwie zapadłe orzeczenie będzie podlegało wykonaniu.

     

    Różnica będzie polegała na tym, że powyższe ustalenia będą dokonywane na podstawie przepisów polskiego prawa, a nie na podstawie rozporządzenia unijnego nr 650/2012.

     

    W przypadku spadków otwartych przed 17 sierpnia 2015 roku sądem właściwym do rozpoznania sprawy spadkowej będzie sąd polski po warunkiem, że spadkodawca w chwili śmierci był obywatelem polskim lub miał w Polsce miejsce zamieszkania lub stałego pobytu. Ponadto nawet jeżeli nie był obywatelem polskim, ani nie mieszkał w Polsce, to w sytuacji gdy majątek spadkowy lub znaczna jego część (np. wchodzące w skład spadku nieruchomości) znajdują się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, to również sądy polskie będą posiadały kompetencję do przeprowadzenia postępowania spadkowego.

     

    Dla spadków otwartych przed 17 sierpnia 2015 roku prawem właściwym jest prawo ojczyste spadkodawcy z chwili jego śmierci. Niemniej spadkodawca mógł przed śmiercią złożyć oświadczenie (np. w testamencie), że poddaje sprawę prawu miejsca swojego zwykłego pobytu z chwili składania takiego oświadczenia lub z chwili śmierci. W takim wypadku postępowanie spadkowe będzie się toczyć według tego właśnie prawa.

     

    Wykonalność orzeczenia zapadłego w sprawie spadku otwartego przed 17 sierpnia 2015 roku należy każdorazowo weryfikować w kraju, w którym takie orzeczenie ma zostać przedstawione do realizacji.

     

     

    Podstawa prawna:

     

    • Ustawa z dnia 17 listopada 1964 roku Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 1822, z późn. zm.);
    • Ustawa z dnia 4 lutego 2011 roku Prawo prywatne międzynarodowe (Dz.U. z 2015 r. poz. 1792, z poźn. zm.).

     

     

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: